Zasady etyki publikacyjnej

Wszyscy uczestnicy procesu publikacyjnego są zobowiązani do przestrzegania zasad etyki publikacyjnej. Zasady przyjęte przez wydawcę – Główny Urząd Statystyczny – opierają się na wytycznych Komitetu ds. Etyki Publikacyjnej (Committee on Publication Ethics – COPE), które są dostępne na stronie internetowej: www.publicationethics.org.

W celu zapewnienia transparentności w publikowaniu wyników badań naukowych wymagane jest, aby każdy uczestnik procesu publikacyjnego zgłaszał potencjalne konflikty interesów. Przez konflikt interesów należy rozumieć

wszystko, co zakłóca lub może być w sposób uzasadniony postrzegane jako zakłócające pełne i obiektywne prezentowanie i recenzowanie prac, podejmowanie decyzji redakcyjnych w ich sprawie lub ich publikowanie. Konflikty interesów mogą mieć charakter finansowy lub niefinansowy, zawodowy lub osobisty i mogą powstać w stosunkach z instytucją lub inną osobą [na podstawie: https://journals.plos.org/plosone/s/competing-interests].

Odpowiedzialność poszczególnych uczestników procesu publikacyjnego w zakresie etyki publikacyjnej została przedstawiona poniżej.

Odpowiedzialność autorów

  1. Oryginalność pracy

    Prace naukowe zgłaszane do publikacji w seriach monograficznych GUS (monografie autorskie i rozdziały w monografiach zbiorowych pod redakcją naukową) muszą stanowić własność intelektualną autorów i być pracami oryginalnymi. Nie mogą naruszać praw autorskich innych osób, być wcześniej publikowane ani złożone w innym wydawnictwie (dotyczy to wszystkich wersji językowych prac.

    Wydawca nie toleruje przejawów nierzetelności naukowej, takich jak:

    • plagiat – przywłaszczenie cudzego utworu lub jego fragmentu bez podania informacji o źródle;
    • autoplagiat – ponowne publikowanie własnego utworu lub jego części;
    • fabrykowanie danych – oparcie pracy naukowej na sfałszowanych wynikach badań.
    W przypadku wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji autorzy muszą mieć większościowy wkład twórczy w powstanie pracy.
  2. Autorstwo
    Autorzy ponoszą odpowiedzialność za treści prezentowane w pracach. W pracy muszą być wskazane wszystkie osoby, które wniosły znaczący wkład w jej powstanie. Niedopuszczalne jest:
    • autorstwo widmowe (ghost authorship) – nieujawnianie współautorów, mimo że wnieśli oni istotny wkład w powstanie pracy;
    • autorstwo gościnne (guest authorship) – podawanie jako współautorów osób o znikomym udziale lub niebiorących udziału w tworzeniu pracy, aby lista autorów wyglądała bardziej imponująco;
    • autorstwo grzecznościowe (gift authorship) – dodawanie jako współautorów osób, których wkład jest oparty jedynie na słabym powiązaniu z badaniem, w ramach przysługi, uznania lub uprzejmości.

    Osoba zgłaszająca pracę do publikacji określa procentowy udział autorów i ich wkład odpowiednio dla:

    • koncepcji i projektu badania;
    • gromadzenia lub zestawiania danych;
    • analizy i interpretacji danych;
    • napisania pracy;
    • krytycznego zrecenzowania pracy;
    • zatwierdzenia ostatecznej wersji pracy.

    Wszelkie zmiany dokonywane na liście autorów (dodawanie lub usuwanie nazwisk i zmiana ich kolejności) po zgłoszeniu pracy do publikacji wymagają przesłania formularza zmiany na liście autorów podpisanego przez wszystkich autorów. Wydawca nie rozstrzyga ewentualnych sporów między autorami, a w przypadku braku możliwości uzgodnienia między nimi wspólnego stanowiska wycofuje pracę z publikacji.

    W przypadku śmierci jednego z autorów przed opublikowaniem pracy współautorzy poręczają za niego w zakresie jego wkładu i potencjalnych konfliktów interesów.

    Wkład innych osób w powstanie pracy, który nie spełnia kryteriów autorstwa – taki jak wspieranie badania, ogólny mentoring, pełnienie funkcji koordynatora badania i inne powiązane działania – można wskazać we wstępie, zakończeniu lub części pracy pt. „Podziękowania”.

    Każdy autor powinien posługiwać się identyfikatorem Open Researcher Contributor ID (ORCID).

  3. Rzetelność badań
    Prace naukowe powinny zawierać precyzyjny opis badanych zjawisk i stosowanych metod oraz autorskie wnioski.
  4. Cytowanie
    Wszystkie zawarte w pracy informacje, dane i stwierdzenia niebędące autorskimi i wykraczające poza wiedzę powszechną muszą być opatrzone przypisem bibliograficznym, niezależnie od tego, czy są ujęte w ramy cytatu, czy nie są dosłownie przytaczane. Autorzy ponoszą odpowiedzialność za właściwe oznaczanie cytowanych prac innych autorów.
  5. Dane i odtwarzalność badań
    Autorzy powinni dokładnie opisać wszystkie dane użyte w badaniu empirycznym, aby umożliwić powtórzenie badania. Są także zobowiązani do udostępnienia surowych danych badawczych na prośbę redakcji, a jeżeli spełnienie tej prośby nie jest możliwe z istotnych powodów, to powinni uzasadnić swoją odmowę.
  6. Użycie narzędzi sztucznej inteligencji
    Podczas zbierania i analizy danych, pisania pracy i opracowywania elementów graficznych autorzy mogą wspomagać się narzędziami sztucznej inteligencji, ale to oni powinni mieć większościowy wkład twórczy w powstanie pracy i są w pełni odpowiedzialni za treści wygenerowane automatycznie, a tym samym za wszelkie związane z tym naruszenia etyki publikacyjnej. Są także zobowiązani do poinformowania redakcji o użyciu narzędzi sztucznej inteligencji. Takie narzędzia nie mogą być wskazane jako współautorzy. Praca, w przypadku której autorzy nie mają większościowego wkładu twórczego i która w przeważającej części powstała przy użyciu narzędzi sztucznej inteligencji, nie może być uznana za oryginalną pracę naukową i przyjęta do publikacji. Niniejsze wytyczne nie obejmują narzędzi, które są używane do poprawy pisowni, gramatyki i edycji. Ostateczną decyzję o tym, czy użycie narzędzi sztucznej inteligencji jest właściwe lub dopuszczalne w przypadku danej pracy, podejmuje redaktor tematyczny.
  7. Konflikt interesów
    Autorzy są zobowiązani do zgłoszenia wszystkich potencjalnych konfliktów interesów odnoszących się do badania przedstawionego w pracy. Autorzy podają w pracy źródła finansowania badania. Niezgłoszenie istniejącego konfliktu interesów może skutkować odrzuceniem pracy. Jeżeli po opublikowaniu pracy zostanie ujawniony konflikt interesów autorów, który miał nadmierny wpływ na pracę lub jej recenzje, to wydawca opublikuje stosowne oświadczenie, wycofa monografię z obiegu i wstrzyma się od wszelkich działań promocyjnych z nią związanych.
  8. Współpraca
    Autorzy biorą udział w procesie recenzowania w trybie recenzji jawnej, dokonywanej przez co najmniej jednego niezależnego eksperta z danej dziedziny. Po otrzymaniu pozytywnej recenzji autorzy wprowadzają zalecane przez recenzentów poprawki i przesyłają zaktualizowaną wersję pracy wraz z poświadczeniem uwzględnienia poprawek. W przypadku różnicy zdań co do zasadności proponowanych zmian i nieuwzględnienia którejś z zalecanych poprawek autorzy uzasadniają swoje stanowisko. Autorzy zatwierdzają tekst po opracowaniu redakcyjnym (autoryzacja) i wykonują korektę autorską na ostatnim etapie opracowywania publikacji. W razie zgłaszania przez czytelników zastrzeżeń do opublikowanej pracy ich autorzy są zobligowani do udzielenia odpowiedzi za pośrednictwem redakcji.

Odpowiedzialność redakcji

  1. Obiektywizm i uczciwość
    Redakcja podejmuje decyzję o publikacji danej pracy, kierując się kryteriami merytorycznej oceny jej wartości poznawczej, oryginalności, rzetelności i jasności przekazu, a także ścisłego związku z zakresem tematycznym serii. Ocenia prace niezależnie od płci, rasy, pochodzenia etnicznego, narodowości, religii, wyznania, światopoglądu, niepełnosprawności, wieku lub orientacji seksualnej ich autorów.
  2. Przeciwdziałanie nierzetelności naukowej
    Jeżeli na którymkolwiek etapie procesu publikacyjnego powstaje uzasadnione podejrzenie, że autorzy dopuścili się nierzetelności naukowej, redakcja skrupulatnie bada sprawę zgodnie z zasadami COPE określonymi na stronie https://publicationethics.org/guidance/Flowcharts. W przypadku udowodnienia nierzetelności autorów zgłoszona przez nich praca zostaje odrzucona. Autorzy otrzymują informację o podjętej decyzji wraz z uzasadnieniem. Redakcja informuje o nierzetelności autorów odpowiednie podmioty (instytucje zatrudniające autorów, towarzystwa naukowe itp.). W celu uzyskania obiektywnej oceny oryginalności nadsyłanych prac przed skierowaniem ich do recenzji redakcja wykorzystuje system antyplagiatowy. W przypadku wykrycia znacznego podobieństwa pracy do innych prac lub wysokiego prawdopodobieństwa użycia narzędzi sztucznej inteligencji redakcja podejmuje decyzję o odrzuceniu pracy, a autor otrzymuje decyzję wraz z jej uzasadnieniem.
  3. Konflikt interesów
    Redaktorzy są zobowiązani do zgłoszenia wszelkich potencjalnych konfliktów interesów odnoszących się do autorów, badań przedstawianych w pracach i instytucji je finansujących. Nie mogą być zaangażowani w decyzje redakcyjne dotyczące prac ich autorstwa zgłoszonych do publikacji w seriach monograficznych GUS. W przypadku, gdy ich własne interesy mogą utrudniać im bezstronną ocenę danej pracy i dotyczącą jej decyzję o publikacji, powinni wycofać się z jej oceny lub dyskusji na jej temat. W celu zapobiegania konfliktom interesów między recenzentami a autorami oraz zapewnienia uczciwego i bezstronnego procesu recenzowania redaktor tematyczny wybiera recenzentów spośród specjalistów spoza jednostki, do której afiliowani są autorzy. Jeżeli po opublikowaniu pracy zostanie ujawniony konflikt interesów autorów, to redakcja zbada, czy miał on nadmierny wpływ na pracę lub jej recenzje. W przypadku gdy taki wpływ zostanie stwierdzony, praca zostanie wycofana z obiegu.
  4. Poufność
    Informacje dotyczące prac zgłoszonych do publikacji są poufne. Redaktorowi ani żadnemu innemu pracownikowi redakcji nie wolno ich ujawnić nikomu poza autorami, recenzentami, doradcami i – jeśli to uzasadnione – wydawcą. W przypadku podjęcia decyzji o niepublikowaniu pracy nie może ona zostać w żaden sposób wykorzystana przez wydawcę lub uczestników procesu publikacyjnego bez pisemnej zgody autorów.
  5. Dyskusja na temat opublikowanych prac
    Każdy może zgłosić redakcji błędy lub naruszenia dostrzeżone w opublikowanych pracach. Postępowanie redakcji w takich przypadkach jest określone w punktach 6–7.
  6. Wycofanie opublikowanej pracy z obiegu
    Jeżeli po opublikowaniu w pracy zostaje wykryty poważny błąd lub naruszenie (np. oszustwo, plagiat, naruszenie praw autorskich, powielona publikacja, nieujawniony konflikt interesów, wykorzystanie informacji poufnych niezgodnie z prawem), które unieważniają przedstawione w niej ustalenia, to praca zostaje wycofana z obiegu. Redakcja postępuje wtedy w następujący sposób:
    • na stronie serii publikowane jest oświadczenie o wycofaniu pracy z obiegu, z podaniem daty i powodu jej wycofania;
    • oryginalna praca w wersji elektronicznej pozostaje niezmieniona, z wyjątkiem umieszczenia znaku wodnego na każdej stronie pliku PDF o treści „praca wycofana”.
  7. Zastrzeżenia redakcji dotyczące opublikowanej pracy
    Jeżeli istnieją uzasadnione obawy co do rzetelności badania przedstawionego w opublikowanej pracy lub podejrzenia jakichkolwiek nieprawidłowości (dowody na niepoprawność badania przeprowadzonego przez autorów nie są rozstrzygające, ale charakter wątpliwości uzasadnia powiadomienie czytelników; istnieje uzasadniona obawa, że ustalenia są niewiarygodne lub że mogło dojść do nieprawidłowości), redakcja może opublikować oświadczenie z zastrzeżeniami, że do wyników przedstawionego w nim badania należy podchodzić z ostrożnością. Takie zastrzeżenia są publikowane jedynie w przypadku, gdy dochodzenie dotyczące pracy nie dało rezultatów. Redakcja może opublikować swoje zastrzeżenia również wtedy, gdy dochodzenie w sprawie wątpliwej pracy jest w toku.

Odpowiedzialność recenzentów

  1. Rzetelność i terminowość
    Recenzenci przyjmują pracę do zrecenzowania, jeśli posiadają odpowiednią wiedzę w określonej dziedzinie, aby rzetelnie ocenić pracę, a także gdy mogą wywiązać się z terminu ustalonego przez redakcję, aby nie opóźniać publikacji.
  2. Obiektywizm
    Recenzenci oceniają pracę zgodnie z kryteriami zawartymi w karcie recenzji. Powinni uzasadnić swoją ocenę, przedstawiając stosowną argumentację. Są zobligowani do zachowania obiektywności i powstrzymania się od osobistej krytyki.
  3. Wsparcie redakcji
    Recenzenci wspierają redakcję w ocenie prac zgłoszonych do publikacji. Ich zadaniem jest wyrażenie opinii, czy praca:
    • może być opublikowana w obecnej formie;
    • może być opublikowana po uwzględnieniu zalecanych poprawek;
    • wymaga znacznej modyfikacji i ponownej oceny recenzenta (w ponownej ocenie recenzent podejmuje ostateczną decyzję o dopuszczeniu do publikacji lub odrzuceniu);
    • nie powinna zostać opublikowana.
  4. Wsparcie autora
    Recenzenci powinni wskazać ważne dla wyników badań opublikowane prace, które w ich ocenie powinny zostać przywołane w ocenianej pracy.
  5. Użycie narzędzi sztucznej inteligencji
    Niedopuszczalne jest korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji podczas sporządzania recenzji, z wyjątkiem narzędzi, które są używane do poprawy pisowni, gramatyki i edycji.
  6. Przeciwdziałanie nierzetelności naukowej
    W razie stwierdzenia wysokiego poziomu zbieżności treści ocenianej pracy z innymi opublikowanymi materiałami lub podejrzenia innych przejawów nierzetelności naukowej recenzenci informują o tym redakcję.
  7. Konflikt interesów
    Recenzenci są zobowiązani do zgłoszenia redakcji – zgodnie z ich stanem wiedzy – wszelkich potencjalnych konfliktów interesów odnoszących się do autorów, przedstawionych w pracy badań i instytucji je finansujących. Jeżeli uznają, że istnieje taki konflikt interesów, to powinni odstąpić od recenzowania pracy.
  8. Poufność
    Recenzenci powinni traktować prace przesłane im do zrecenzowania jako poufne. Nie mogą ich udostępniać ani omawiać z osobami spoza redakcji, chyba że redakcja wyrazi na to zgodę. Po ukończeniu recenzji przechowywanie przesłanych przez redakcję materiałów (w jakiejkolwiek formie) oraz posługiwanie się nimi przez recenzentów jest niedozwolone.

Odpowiedzialność wydawcy

  1. Ochrona własności intelektualnej
    Prace opublikowane w seriach Biblioteka Wiadomości Statystycznych i Statistical Reseach Papers są chronione prawem autorskim. Autorzy udzielają wydawcy – Głównemu Urzędowi Statystycznemu – licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 (CC BY-SA 4.0), która jest dostępna na stronie https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode.pl.
  2. Otwarty dostęp
    Wydawca udostępnia pełną treść prac w internecie w trybie otwartego dostępu, tj. bezpłatnie i bez technicznych ograniczeń. Użytkownicy mogą je czytać, pobierać, kopiować, drukować i wykorzystywać do innych celów.
  3. Sprostowania i przeprosiny
    Wydawca deklaruje gotowość do opublikowania sprostowań i przeprosin.

Odwołania i skargi

  1. Odwołania
    Autorzy mogą sięodwołać od decyzji o odrzuceniu i wycofaniu pracy. W tym celu powinni przedstawić stosowną argumentację w piśmie do wydawcy, który podejmie ostateczną decyzję w tej sprawie.
  2. Skargi
    Każdy uczestnik procesu publikacyjnego oraz czytelnicy mają prawo do złożenia skargi. Skargę należy przesłać do adres redakcji udostępniony w zakładce Kontakt.